Σε έναν τόπο, που η ιστορία σε μαγεύει και σε συναρπάζει, από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότηατα να δει από κοντά την πορεία της Πέλλας ακολουθώντας το δρόμο που χάραξαν όσοι διέμειναν εδώ με τα έργα που άφησαν πίσω.

Στα σπήλαια του Λουτρακίου βρίσκουμε αποδείξεις από την εγκατάσταση των πρώτων κατοίκων του νομού Πέλλας, όπως ενδιαφέρουσες βραχογραφίες και ευρήματα νεολιθικής εποχής τα οποία εκτίθενται στο Φυσιογραφικό - Λαογραφικό Μουσείο Αλμωπίας στο Λουτράκι.
Οι παλαιότεροι προϊστορικοί οικισμοί (αρχές τις 6ης χιλιετίας π.Χ.) εντοπίστηκαν στη θέση του Αξού, κοντά στα σημερινά Γιαννιτσά και, κοντά στη λίμνη Αρνισσας, ο οικισμός της Δροσιάς.
Εξέχουσας σημασίας είναι οι οικισμοί της 5ης χιλιετίας π.Χ. που είχαν τη μορφή γήλοφου (Τούμπα), όπως εκείνοι των Αμπελιών, του Αρχοντικού και του Μανδάλου.
Πλούσια ευρήματα κεραμινής τέχνης και νεολιθικά εργαλεία εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μπυσείο της Πέλλας.

Η αρχαία Πέλλα αποτελεί το σημαντικότερο αρχαιολογικό θησαυρό του νομού. Ο βασιλιάς Αρχέλαος Α' επέλεξε να μεταφέρει την πρωτεύουσα του Μακεδονικού Βασιλείου από τις Αιγές στην Πέλλα στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. Η πόλη γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της στα χρόνια των μεγάλων Μακεδόνων βασιλέων και σε όλη την ελληνιστική περίοδο. Η πολιτική της πρωτοκαθεδρία τερματίστηκε με την κατάληψή της από τους Ρωμαίους το 168 π.Χ., ενώ εγκαταλείφθηκε στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. ύστερα από έναν καταστροφικό σεισμό. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν μία μεγάλη, πλούσια πόλη με άριστη οργάνωση και αναπτυγμένα συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης.