Το Ναυτικό Μουσείο από το Πειραϊκό Λεύκωμα

Από το Πειραϊκό Λεύκωμα, ειδική έκδοση της "ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ"

Το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος ιδρύθηκε το 1949 και από το 1971 στεγάζεται στο κτήριο της Μαρίνας Ζέας στον Πειραιά. Είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, σωματείο κοινωφελές, μη κερδοσκοπικό και διοικείται από 9μελές αιρετό Διοικητικό Συμβούλιο. Αποτελεί το θεσμικό θεματοφύλακα της Ναυτικής μας ιστορίας, τέχνης, κληρονομιάς και παράδοσης.

Σκοποί του Μουσείου είναι η αναζήτηση, περισυλλογή, συγκέντρωση, συντήρηση, διαφύλαξη και έκθεση των ιστορικών κειμηλίων που έχουν σχέση με την επίδοση των Ελλήνων στα θαλάσσια έργα από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα.

Στους σκοπούς του Μουσείου περιλαμβάνεται ακόμα η μελέτη και τεκμηρίωση της ναυτικής μας κληρονομιάς και η καλλιέργεια της αγάπης των νέων για τη θάλασσα, γεγονός που εκπληρώνει και την παιδαγωγική αποστολή του Μουσείου. Στις 10 μεγάλες αίθουσες του μουσείου παρουσιάζεται με ανάγλυφο τρόπο η ναυτική πορεία του έθνους μέσα στους αιώνες.

Παρουσιάζοντας στους επισκέπτες του 2.500 εκθέματα που αφορούν τη δημιουργία, ιστορία, εξέλιξη και ανάπτυξη της ναυτιλίας των Ελλήνων από την προϊστορία ως τον 20ο αιώνα προσπαθεί να καταγράψει την πορεία της ναυτοσύνης των Ελλήνων και τη σημασία της για την οικονομική, πολιτική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας μας.

Την πρώτη αίθουσα κοσμούν θαλασσογραφίες και προσωπογραφίες των ιδρυτών και ανθρώπων που έδρασαν στη θάλασσα. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η ναυτική δραστηριότητα των Ελλήνων κατά την προϊστορία, την αρχαιότητα, τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο ως το τέλος του 18ου αιώνα.

Οι επόμενες εκθεσιακές ενότητες είναι αφιερωμένες στον αγώνα της ανεξαρτησίας του '21, ενώ στη συνέχεια ακολουθούν τα εκθέματα από τη σύσταση του Ελληνικού κράτους έως τους Βαλκανικούς πολέμους. Η επόμενη αναφέρεται στην εποποιία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ οι τελευταίες αφορούν την ιστορία και εξέλιξη του εμπορικού ναυτικού. Ο επισκέπτης έχει τη ευκαιρία να ταξιδέψει στο χώρο και το χρόνο και να επισημάνει τις σχέσεις του με άλλους λαούς σε επίπεδο εμπορικών και πολιτιστικών ανταλλαγών.

Γίνεται προσπάθεια να συνδεθούν τα αντικείμενα με το κοινωνικό και ιστορικό τους περιβάλλον, αναλύοντας τα γεγονότα της εποχής, παρουσιάζοντάς τα στην ολική τους διάσταση και εντοπίζοντας τις συνέπειες και τα αποτελέσματα που αυτά έχουν για την εξέλιξη της χώρας μας, βοηθώντας τον επισκέπτη να συνειδητοποιήσει τον αδιάκοπο ρου της ναυτικής μας ιστορίας και την αλληλεπίδραση της μιας ιστορικής περιόδου στην άλλη.

Μέσω της προσπάθειας για τη διάσωση και τη συντήρηση αντικειμένων και σκαφών με ιστορική αξία το Μουσείο διαδραματίζει έτσι έναν ουσιαστικό ρόλο στη προώθηση της έρευνας και της εκπαίδευσης. Για τη δημιουργική και άμεση επαφή των μαθητών με τις μουσειακές συλλογές διοργανώνεται από το 1993 σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Τα προγράμματα αυτά απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας 4-16 ετών και ενδεικτικά κατά το έτος 2009 συμμετείχαν σε αυτά περίπου 14.000 μαθητές. Ειδικά προγράμματα πραγματοποιούνται για άτομα με ειδικές ανάγκες.

Στο Ναυτικό Μουσείο λειτουργεί επίσης και η μοναδική ναυτική βιβλιοθήκη της Ελλάδος με περισσότερους από 13.000 τόμους βιβλίων και περιοδικών, η οποία είναι οργανωμένη με το διεθνές σύστημα DEWEY. Η βιβλιοθήκη είναι ανοιχτή στο κοινό τις ώρες και ημέρες λειτουργίας του Μουσείου. Οι αναγνώστες που τη χρησιμοποιούν ξεπερνούν τους 3.000 ετησίως και είναι κυρίως φοιτητές ναυτιλιακών σχολών, ερευνητές που εξειδικεύονται σε ναυτικά θέματα, μαθητές και άλλοι.

Στο Ναυτικό Μουσείο υπάρχει και μια σημαντική φωτογραφική συλλογή της οποίας η οργάνωση ξεκίνησε το 1993. Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται κυρίως από δωρεές γόνων ναυτικών οικογενειών και υπερβαίνει σήμερα τις 10.000 πρωτότυπες φωτογραφίες (ασπρόμαυρες και έγχρωμες), μέρος των οποίων περιλαμβάνεται σε φωτογραφικά λευκώματα. Παράλληλα, το αρχείο διαθέτει περισσότερα από 2.000 καρτ-ποστάλ (έγχρωμα και ασπρόμαυρα), ενώ διατηρεί ένα ικανοποιητικό αριθμό αρνητικών σε γυάλινες πλάκες (200).

Το υλικό καλύπτει χρονολογικά τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα του τόπου μας από τα τέλη του 19ου αιώνα έως σήμερα. Ο πόλεμος του 1897, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-13, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Μικρασιάτικη καταστροφή, η περίοδος του Μεσοπολέμου και ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ζωντανεύουν μέσα από έργα σημαντικών φωτογράφων (Π. Μωραΐτης, Αδελφοί Ρωμαΐδη, Γ. Δαμιανός, Α. Γαζιάδης Γ. Μπούκας, Carl Boehringer, Nelly, Ε. Ευαγγελίδης, Μ. Καλιαμπέτσος). Οι φωτογραφίες είναι ταξινομημένες θεματικά, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του υλικού έχει ήδη ψηφιοποιηθεί για την καλύτερη εξυπηρέτηση των χρηστών.

Ένα από τα σημαντικότερα τμήματα του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος αποτελεί το Ιστορικό του Αρχείο. Η συλλογή πρωτογενούς αρχειακού υλικού άρχισε, ήδη, από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης του Μουσείου με σκοπό τη διάσωση, καταγραφή, μελέτη και τεκμηρίωση ιστορικών γεγονότων που έχουν ως άξονα τη ναυτική ιστορία και παράδοση του έθνους.

Το αρχειακό υλικό προέρχεται κατά κύριο λόγο από δωρεές γόνων ιστορικών οικογενειών και μελών του Μουσείου. Αριθμεί περισσότερες από 25.000 σελίδες και εκτείνεται χρονικά από την εποχή της ελληνικής παλιγγενεσίας ως τα τέλη περίπου του 20ου αι. Το αρχειακό υλικό ταξινομείται σε γενικές θεματικές κατηγορίες από τις οποίες οι σημαντικότερες είναι: Αρχεία ιδιωτών, ημερολόγια Πλοίων, προσωπικά ημερολόγια, έντυπα, σηματολόγια πλοίων κ.α.

Στο Ναυτικό Μουσείο υπάρχει, επίσης συλλογή χαρτών, σχεδίων πλοίων καθώς και οπτικοακουστικό αρχείο. Το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, οργανώνοντας ή συμμετέχοντας σε εκθέσεις ναυτικού θέματος στην Ελλάδα και στο εξωτερικό αποτελεί ένα δυναμικό παράγοντα της πολιτιστικής ζωής της χώρας μας που προβάλλει τη ναυτική παράδοση και ιστορία των Ελλήνων και παράλληλα ευαισθητοποιεί το κοινό στα θέματα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Το Μουσείο συμμετέχει, επίσης, σε συνέδρια και προγράμματα κοινοτικού χαρακτήρα που σκοπό τους έχουν την ανάδειξη της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς των λαών της Μεσογείου, ενώ μεγάλο είναι επίσης και το εκδοτικό έργο του με σκοπό την προώθηση της επιστημονικής έρευνας και την ευαισθητοποίηση του αναγνωστικού κοινού στη διαφύλαξη και συνέχιση της ναυτικής παράδοσης.

Το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος είναι μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), της Διεθνούς Ένωσης Ναυτικών Μουσείων (ICMM) και της Ένωσης Ναυτικών Μουσείων της Μεσογείου (AMMM).